Oliebol: waarom met oud en nieuw?
Het antwoord
Niemand weet het zeker. De meest genoemde verklaringen: oliekoeken hoorden bij de kermis rond Sint-Maarten en schoven later op naar de jaarwisseling, en rond oudjaar werden ze al sinds de late middeleeuwen uitgedeeld aan arme mensen.2,3 Het woord "oliekoek" staat al in de Vorsterman-bijbel van 1528,1 het eerste recept in een kookboek uit 1667.2
De NVB schatte eind 2025 gemiddeld 2 tot 3 bollen per persoon, enkele tientallen miljoenen in totaal.4,5
Waarom met oud en nieuw: de verklaringen naast elkaar
Bewezen is geen van deze verklaringen. Dit zegt elke bron.
| Verklaring | Wat de bron zegt | Bron |
|---|---|---|
| Sint-Maarten en de kermis | Rond Sint-Maarten (11 november) was er kermis en at je oliekoeken. Later verschoof de gewoonte naar de jaarwisseling. Oliebollen staan voor overvloed, gastvrijheid en het afsluiten van het jaar. MAX Vandaag noemt geen deskundige. | MAX Vandaag, 30-12-20253 |
| De legende | Friezen en Bataven zouden vette deegwaren hebben geofferd, zodat boze geesten hen niet konden raken. NOS noemt het zelf een verhaal. | NOS, 31-12-20152 |
| Praktisch | De ingrediënten zijn goedkoop, lang houdbaar en in de winter te krijgen. | NOS, 31-12-20152 |
| Uitdelen aan behoeftigen | Sinds de late middeleeuwen werden oliekoeken rond de jaarwisseling uitgedeeld aan arme mensen. | NOS, 31-12-20152 |
Hoe oud is de oliebol?
| Jaar | Wat | Bron |
|---|---|---|
| Middeleeuwen of later | De oorsprong is niet duidelijk. Ineke Strouken van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur denkt aan de middeleeuwen. Een andere theorie: Sefardische joden namen het recept mee toen ze voor de Spaanse inquisitie vluchtten. | Wikipedia1 |
| 1528 | De term "oliekoek" in de Vorsterman-bijbel. | Wikipedia1 |
| Rond 1652 | Een schilderij van Aelbert Cuyp met oliekoeken. | Wikipedia1 |
| 1667 | Het eerste recept op een oliebolachtig gebak, in "De verstandige kock". Vroege oliekoeken waren plat en gevuld met rozijnen, appel en amandelen. | NOS2 |
| 1668 | Het recept "Olie-koecken" bij Van Sterbeeck. | Wikipedia1 |
| 1868 | "Oliebol" staat in Van Dale. Vanaf de vroege 20e eeuw wordt vooral "oliebol" gebruikt. | Wikipedia1 |
Over de ronde oliebol verschillen de bronnen: MAX Vandaag zegt vanaf de 17e eeuw, NOS ergens in de 20e eeuw.2,3 De jaartallen 1528, 1652 en 1668 hebben we alleen via Wikipedia.
Hoeveel oliebollen eet Nederland?
| Feit | Bron |
|---|---|
| Gemiddeld 2 tot 3 oliebollen per persoon, enkele tientallen miljoenen verkocht. Dit is een verwachting van de NVB, geen vast jaarcijfer. | Nieuws.nl en NL Times, 30-12-20254,5 |
| Kramen verkopen van begin oktober tot begin januari. | Wikipedia1 |
Een gemeten landelijk jaartotaal vonden we niet. Schattingen zonder controleerbare bron laten we weg.
Oliebol of appelbeignet?
Een oliebol is een ronde bal van gefrituurd gistdeeg, vaak met krenten of rozijnen, soms met appel.1 Een appelbeignet is geen gistdeeg maar een appelschijf zonder klokhuis, door beslag gehaald en gefrituurd.6 Hoe je ze maakt en waar de appelflap past, lees je bij appelbeignets maken.
Veelgestelde vragen
Waarom eten we oliebollen met oud en nieuw?
Dat is niet vastgesteld. MAX Vandaag noemt de najaarskermissen rond Sint-Maarten, waar oliekoeken werden verkocht, en zegt dat de gewoonte naar de jaarwisseling verschoof. NOS noemt de legende van Friezen en Bataven die vet deeg offerden tegen boze geesten, en praktische redenen: goedkoop, houdbaar en voor de winter. Het zijn verklaringen, geen bewezen feiten.
Hoeveel oliebollen eet Nederland?
De Nederlandse Vereniging voor de Bakkerij (NVB) verwachtte eind 2025 gemiddeld 2 tot 3 oliebollen per persoon, enkele tientallen miljoenen in totaal. Dat is een verwachting per jaar, geen vast jaarcijfer.
Hoeveel heb je nodig?
Vul het aantal personen in en zie hoeveel mix of bloem, olie en tijd je nodig hebt.
Naar de rekenhulpBronnen, geraadpleegd op 13 november 2026
- Wikipedia, Oliebol Secundaire bron: jaartallen als 1528 en 1668 komen hieruit, de oorspronkelijke bronnen lazen wij niet. Gelezen op 13-11-2026.
- NOS, met oudjaar eten we oliebollen al eeuwenlang Artikel van 31-12-2015.
- MAX Vandaag, hoe zit het: waarom eten we oliebollen met oud en nieuw Artikel van 30-12-2025. Geen expert genoemd.
- Nieuws.nl, oliebollenverkoop profiteert van droge en koude jaarwisseling Artikel van 30-12-2025, met de verwachting van de NVB.
- NL Times, oliebollen sales benefit from dry, cold New Year's Eve Artikel van 30-12-2025.
- The Dutch Table, appelbeignets (Dutch apple donuts) Blog van eind december 2010 (uit de URL).